پدرام رحیمی 592 روز پیش
بازدید 509 بدون دیدگاه

چینی و سرامیک یک روح در دو بدن

چینی و سرامیک؛یک روح در دو بدن

مقدمه

انسان اولیه برای رفع نیازمندی های خود،اشیایی را از گِل مى ساخت و روى آن را با نقوشى که متأثر از ذهنیات و محیط اطراف او بود، تزیین مى کرد.

محققان با بررسى و مطالعه شکل و نقوش اىن ظروف به بعضى از وقاىع، تفکرات و ارزش هاى تمدن و فرهنگ آنان آگاهى ىافته اند.

محققان با مطالعه سفال‌ها در مورد زندگی، دین مردم و تاریخ٬روابط اجتماعی و نگرش جامعه را نسبت به همسایگان تفسیر می‌کردند.

ریشه کلمه سفال:

سفال و سفالگری به نوعی هنر ایرانی محسوب می گردد. از دیر باز با فرهنگ ما ایرانی ها عجین شده است. که در ایران دارای ظرفیت بالایی است و توانسته است از دیر باز  جایگاهش را طی سالیان گذشته حفظ کند.

ریشه کلمه سرامیک:

قبل از شروع اینکه بدانیم سرامیک از چه ساخنه شده و چه کاربرد هایی دارد بهتر است با مفهوم و ریشه کلمه سرامیک آشنا شویم.

سرامیک از واژه کراموس(κεραμικός)گرفته شده است که ریشه یونانی دارد و به معنی سفال و شی پخته شده است.معنی لغوی سرامیک یعنی «لوله ایی از گِل پخته» شده است.

در سرامیک‌سازی فرانسه به سفال لعابدار منقوش، فائینس (faïence) گفته می‌شود.

سفال و سرامیک:

سُفال قطعه‌ای از سرامیک را می‌نامند که بین ۸۵۰ درجه سانتیگراد تا ۱۰۰۰ درجه سانتیگراد آتش دیده و دارای تخلخل نامرتب باشد. سفال در برخی مواقع فقط به اشیاء سرامیکی بدون لعاب اطلاق می‌گردد. اولین ماده مصرفی در ساخت ظروف سفالی گل رس یا خاک رس است. برای ساخت ظرف‌های سفالی از چرخ سفال‌گری استفاده می‌شود.

به موادی (معمولاً جامد) که بخش عمدهٔ تشکیل‌دهندهٔ آن‌ها غیرفلزی و غیرآلی باشد، سرامیک گفته می‌شود. همچنین بر اساس برخی تعاریف، از نظر شیمیایی به موادی که از مخلوط خاک رس با ماسه و فلدسپات در دمای زیاد تشکیل شده و به صورت توده‌ای شیشه مانند درمی‌آیند و نیز تقریباً گداز ناپذیر و غیر حلال و بسیار سخت هستند، سرامیک گفته می‌شود.

ظروف چینی نوعی از ظروف است که از خاک تهیه می شود و در قدیم به خاطر اینکه فقط در چین ساخته شده است به ظروف چینی معروف است.

ظروف چینی نسبت به ظروف سرامیک و سفال از زیبایی بیشتری برخوردار است و مقاومت آن نسبت به آن ها بیشتر است.

 

پیشینه سرامیک:

سفال و سرامیک یکی از قدیمیترین هنر های بشر محسوب می شود و ریشه اصلی ان از ایران باستان شروع شده است.

بشر با کشف اتش به تکنولوژی های عجیب و مهمی دست یافت که یکی از این موارد کشف سفال و بعد از آن سرامیک و چینی بوده است.

می توان روند کشف سفال را اینگونه توصیف کرد که انسان های گذشته هنگام گرم نگه داشتن خود کنار آتش،ناگهان دست یافتند که خاک رس با حرارت آتش به مقاومت خوبی دست پیدا می کند و میتواند انتخاب خوبی برای نوشیدن آب و سرو غذا بدون ذره ایی طعم خاک رس باشد.

خیلی ها معتقند که ریشه سفال و سرامیک از آسیای شرقی بوده است،ولی کشفیات رمان گیرشمن¹ در ایران نشان میدهد سابقه سفالگری در ایران به ده هزار سال ق م بر میگردد و از ایران به تمام نقاط جهان راه پیدا کرده است.

مطالعات نشان داده است که در اول پیدایش سفال چرخ سفالگری² نبوده است و برای پخت سفال ها از کوره های مخصوص استفاده نمی شده است،گمان بر این است که تمام سفال هایی که مربوط به سفال های اولیه در ایران است با دست ساخته شده است و برای پخت آن از آتشِ خانه های خود استفاده می کردند.

با کشف چرخ سفالگری که به عنوان اولین ماشین های ساخت بشر محصوب میشود و استفاده از کوره برای پخت سفال زمینه برای تولید سرامیک و چینی هم فراهم شد.

برای نخستین بار یونانی ها متوجه شدند که اگر سرامیک را به تکه های کوچک در بیاورند مقاومت بیشتری خواهد داشت.

 

موارد اسفاده در گذشته

در روزگاران گذشته، سفال، سرامیک و کاشی بیشتر برای تزیین معابد، آرامگاه ها، خانه ها، پیاده روها، کلیساها و شهرها به کاربرده می شد.

سفال در ایران:

ساخت سفال در ایران دارای سابقه‌ای طولانی و درخشان است. با توجه به موقعیت جغرافیایی خاص کشور ایران، که در محل تقاطع تمدن‌های باستانی و در مسیرهای کاروان‌های مهم واقع است، تقریباً در هر بخشی از ایران، در زمان‌های مختلف درگیر ساخت سفال بوده‌اند. با این حال، حفاری‌های اخیر و تحقیقات باستان‌شناسی نشان داد که چهار منطقه عمده در تولید سفال در فلات ایران وجود دارد: بخش نخست شامل غرب کوه‌های زاگرس و نواحی لرستان است. بخش دوم شامل نواحی جنوب دریای خزر است که استان‌های گیلان و مازندران را در بر می‌گیرد. این دو منطقه نخستین نواحی در فلات ایران بوده‌اند که سفالگری را آغاز نموده‌اند. بخش سوم شامل شمال غرب کشور و نواحی آذربایجان را شامل می‌شود. بخش چهارم در جنوب شرقی است و استان‌های کرمان و سیستان و بلوچستان را شامل می‌شود. افزون بر این چهار منطقه نواحی کویری ایران را نیز می‌توان به آن اضافه کرد که قدمت ساخت سفال در آن به هشت هزار سال پیش از میلاد بر می‌گردد.

یکی از شهر هایی که در ایران از قدیم دارای کوره سفالگری می باشد،شهر بلقیس است.این شهر یکی از بزرگترین بناهای خشتی و گلی ایران است که در سه کیلومتری جنوب غرب شهر کنونی اسفراین قرار گرفته‌است که وسعتی بالغ بر صد و هشتاد هکتار دارد  و از یک مجموعه آثار شامل بقایای ارگ و خندق پیرامون آن، شارستان شامل: برج و بارو، مقبره شیخ آذری، ویرانه‌های معروف به منار تپه (مسجد جامع)، کوره سفالگری، آب‌انبار، بازار، کاروانسرا، بنای معروف به یخدانها و یک گورستان وسیع در نزدیک دروازه شرقی تشکیل شده‌است.

کوره سفالگری شهر بلقیس

کوره سفالگری شهر بلقیس

سفال در جاهای دیگر جهان

مقبرهٔ «ملکه سبا» در شهر «اور» (Aure)  از شهرهای سومر – با سفالینه ها و سرامیک‌هایی به شکل برگ که با طلا و صدف زینت يافته بود، ساخته شده است و از نخستین هزارهٔ ق. م. تا سدهٔ شانزدهم میلادی در مکزیک باستان و آمریکای مرکزی، این نوع سفال و سرامیک تزیینی در سطح مجسمه ها، زینت آلات و جواهرات با تکه‌هایی از طلا و نقره به کاربرده می شده است.

مصری ‌ها هم زمان با فرهنگ سومری ها، دیوار معابد و ستونها را با این نوع سرامیک و شیشه و سنگهای نیمه قیمتی تزیین میکردند و در حدود ۳۰۰ سال ق م یونانی ‌ها برای اولین بار متوجه شدند که اگر سرامیک در اندازه‌های کوچک ساخته شود، مقاومتش بیشتر میشود.

کوره شهر بلقیس به جا مانده از قرن ششم هجری قمری می باشد و دارای آتشدان در بخش پایینی، تاقچه‌ها به منظور گذاشتن سفال، سکوی پخت برای آماده‌سازی و چیدن سفال برای پخت و یک گنبد می باشد.

سفال در چین

ظروف چینی در طول سسله تانگ در چین بین سال های ۶۱۱ تا ۹۰۷ قبل از میلاد ساخته شده است.

قبل از میلاد مسیح،در اواسط دوران سلسله تانگ،صنعتگران و هنرمندان تصمیم گرفتند که ظروفی با خلوص بیشتر و کیفیت بهتر تولید کنند.در نتیجه کار آن ها ترکیب فلدسپات ها و کائولن باعث شد ظروفی به مراتب سختر از سرامیک ساخته شود.

این ظروف علاوه برای اینه سختیه بیشتری نسبت به سرامیک و سفال داشت،بلکه شفاف تر . رنگی ملایم به زرد را دارا بود.

 

مراحل ساخت سفال:

مراحل ساخت ظروف سفالی در قدیم تا به اکنون تفاوت بسیار کرده است.می توان یکی از تفاوت های قابل مشاهده را اختراع چرخ سفالگری دانست،چرخی که باعث شد تحول عظیمی در صنعت سفالگری که تا قبل از آن یک امر ناشناخته بود ایجاد کند.

می توان گفت اختراع چرخ سفالگری باعث رونق بیشتر سف فالگری شده است،دومبن ابزاری که به مرور زمان به هنر سفالگری اضافه شده است،کوره های پخت سفال است که باعث شده بود کار هنرمند برای پخت ظروف سفالی بیشتر شود و این صنعت رفته رفته به رونق خود نزدیک شود.

در طی این زمان ابزار کوچکی همچون سوزن سفالگری،چاقوی سفالگری،مشته،کاردک،اسفنج،قلمو و سیم قطع کننده به این صنعت اظافه شده است که کار را برای هنرمند راحت تر و دقیق تر کرده است.

می توان مراحل سفالگری را اینگونه بیان کرد

اولین مرحله برای ساخت ظروف سفالی آماده کردن خاک رس و ورز دادن آن است،سپس بعد از آماده کردن گل رس وقت شکل دادن به خاک رس است.

بعد از شکل دادن به خاک رس هنرمند نسبت به هنر خود تزیینات روی ظرف سفالی را انجام می دهد. و در آخر هم برای محکم شدن ظرف سفالی،ظرف را داخل کوره های سفال گری میگذارند.

 

مراحل ساخت سرامیک:

ساخت گل:

در ساختن گلهای مختلف اغلب انواع خاک رس انواع کائولن انواع کوارتز و کوارتزیت و انواع فلدسپات و گاهی موادی از قبیل کربنات کلسیم و اکسید روی و تالک به کار می‌رود.

وقتی خاکهای مختلف ترکیب شد در آسیابی که به شکل استوانه است و در آن گلوله‌هایی از جنس چینی سخت یا سیلکس وجود دارد با آب برای مدتی می‌گردد تا کاملاً نرم شود سپس مخلوط گل و آب که بصورت دوغ آب یا به قول فرنگی‌ها slip می‌باشد در دستگاهی به نام آژیتاتور که دارای پروانه متحرکی است ریخته می‌شود و از الک ریزی می‌گذرد و آب زیاد آن به وسیله دستگاه فیلتر پرس گرفته می‌شود. قالبهای گل پس از خروج از دستگاه فیلتر پرس برای مدتی نزدیک به یک ماه در انبارهای گل انبار می‌گردد تا تخمیر لازم انجام گیرد.

این گل سپس به دست هنرمندان ارزنده و شایسته‌ای که هر یک در کار خود استاد می‌باشند روی چرخ کوزه‌گری رفته و یا با دست و به صور مختلف کوزه و گلدان و پایه آباژور و بشقاب و کاسه و مجسمه و دهها فرم دیگر درمی‌آید.

در چند سال اخیر برای تهیه گل و سایر مراحل تهیه بدنه هنرهای زیبای کشور اقدام بخرید ماشین آلات جدیدی نمود که در نوع خود برای اولین بار وارد ایران می‌شد و بتدریج سایر کارگاهها و موسسات نیز با راهنمائی هنرهای زیبا اقدام به تهیه ماشین آلاتی از آن نوع نمودند.

دوم لعاب کاری :

لعاب از ترکیب چند نوع خاک و سنگ از قبیل کائولن و کوارتز و فلاسیات و بعضی مواد شیمیایی مثل کربنات سدیم و براکس و اسید بور یک و در پاره‌ای از مواقع بعضی مواد مخصوص ساخته می‌شود.لعاب پس از آنکه آماده و به رنگهای مختلف ساخته شد به طرق مختلف روی اشیاء ساخته شده داده می‌شود و یا بوسیله هنرمندان به وسیله نقوش طراحی شده روی آن ثابت می‌گردد اشیاء لعاب شده برای پخت مجدد در کوره قرار می‌گیرد و پس از پخت اشیاء آماده برای استفاده می‌گردد.

 

جمع بندی:

در جمع بندی مقاله « چینی و سرامیک یک روح در دو بدن » باید بگوییم لغت سرامیک فقط به یک مدل محصول گفته نمی شود.«سرامیک» به معنای خاص که فقط به یک فن مربوط باشد در مجامع صاحب صلاحیت دنیا مورد قبول قرار نگرفته است در سال ۱۹۲۰ در کنگره‌ای که تشکیل شده بود این لغت برای تمام لوازم و موادی که از سیلیکاتها ساخته و حرارت داده می‌شد انتخاب گردید ریشه آن از یونانی و به معنای پخته شده می‌باشد

ولی ریشه قدیمی‌تر آن در زبان سانسکریت معنای چیزهای پخته شده را دارد به هر تقدیر سرامیک امروز به تمام صنایعی اطلاق می‌گردد که به نحوی از انحاء با مواد اولیه سیلیکاتی ساخته و سپس در درجات حرارت معین پخته و محکم گردیده باشد و معنی عام دارد.

چینی – شیشه – بلور – سفال – آجرهای نسوز و معمولی – کاشی – لوازم بهداشتی – وان و دستشویی – ظروف فلزی لعابی – لعاب مینا سازی و بسیاری دیگر از صنایع سیلیکات همه جزو فن سرامیک محسوب می‌گردد. بطوریکه محاسبه کرده‌اند یک سوم صنایع موجود دنیا را صنایع سرامیک تشکیل می‌دهد.

از جمله رشته های سرامیک تهیه و پرداخت اشیاء هنری از خاک و سنگ می‌باشد که از قدیم به نام کاشی و سفال سازی درکشور ما رواج کامل داشته است.

 

 

جمع آوری

پدرام رحیمی 

 

 

 

 


پانوشت

1_رومن گیرشمن (اکتبر ۱۸۹۵ – سپتامبر ۱۹۷۹) (به فرانسوی: RomanGhirshman) باستان‌شناس فرانسوی اوکراینی‌تبار بود. 

2_ اولین چرخ سفالگری در مصر باستان پیدا شده است و گان میرود ریشه چرخ سفالگری از مصر باستان بوده است.

 

نظرات کاربران

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

فیلدهای نمایش داده شده را انتخاب کنید. دیگران مخفی خواهند شد. برای تنظیم مجدد سفارش ، بکشید و رها کنید.
  • عکس
  • شناسه محصول
  • امتیاز
  • قیمت
  • در انبار
  • موجودی
  • افزودن به سبد خرید
  • توضیحات
  • محتوا
  • عرض
  • اندازه
  • تنظیمات بیشتر
  • ویژگی ها
  • Custom attributes
  • زمینه های دلخواه
مقایسه